Teknoloji Platformunun Amacı, Hedefleri ve Değerleri

Günümüzde su ürünleri yetiştiriciliğinin küresel su ürünleri arzı için önemi dünya tarafından geniş çapta kabul görmüş ve küresel gıda güvenliğine önemli katkısı konusunda bilim insanları ve ekonomistler arasında bir fikir birliği oluşmuştur. Dünyanın en hızlı büyüyen gıda sektörü ve yemi yüksek kaliteli hayvansal proteinlere dönüştüren en verimli paradigma olan su ürünleri yetiştiriciliğinin, 9 milyarlık dünya nüfusu için küresel gıda güvenliğini sağlama kapasitesine sahip olduğu düşünülmektedir.

Son zamanlarda, su ürünleri yetiştiriciliğinin dünya su ürünleri kaynakları üzerindeki etkisine ilişkin çalışmalar incelendiğinde; su ürünleri yetiştiriciliğinin, küresel gıda üretiminde merkezi bir rol oynadığı sonucuna varılmış ve sabit fiyatlar ve sürekli üretim büyümesi varsayılırsa, küresel su ürünleri talebinin yüzyılın ortasına kadar iki katına çıkacağı öngörülmüştür. Ayrıca balık ve diğer su ürünleri, uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri, vitaminler ve mikro besinler gibi en yüksek besin maddelerini sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda diğer hayvansal ürünlere kıyasla daha düşük karbon ayak izine sahiptir.

Bu kapsamda su ürünlerinde genomik ve biyoteknolojik tekniklerin uygulanmasının, sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğinin temelini oluşturduğu düşünülmektedir. Özellikle çiftlik balıklarında ve diğer organizmalarda genetik iyileştirme ve biyoteknolojik ıslah yöntemleri, su ürünleri yem endüstrisinin geliştirilmesinde ve su ürünleri yetiştiriciliğinin geleneksel çiftçilikten modern endüstriye dönüşümünün teşvik edilmesinde önemli roller oynamıştır. Bu amaçla oluşturulan TR.AQUA Platformu ile T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı IPA altyapı desteği ile APYÖK yürütücüsü tarafından kurulan AgrigenomikHub’u merkezine alarak, platformdaki tüm moleküler analizler için kullanılarak, gıda arzı güvenliği çerçevesinde su ürünlerinde yenilikçi ve sürdürülebilir uygulamaların gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir. Bu amaca ulaşmak için su ürünleri sektörü özelinde üç temel başlık altında belirlenen stratejik hedeflerin gerçekleştirilmesi planlanmıştır.


1. Yeşil mutabakata uyum kapsamında 2027 yılına kadar Türkiye su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliğindeki biyoçeşitliliğin korunması ve su ürünleri üretiminin gıda arzı güvenliği için sürdürülebilir hale getirilmesi için genomik, transkriptomik ve hücre hattı yöntem ve ürünlerin geliştirilmesi: su ürünleri için önemli türlerin tüm genom ve transkriptom dizilerinin çıkarılması; hücre hatlarının oluşturulması, anaçların genomik ıslahı; ulusal SNP panellerinin oluşturulması.

2. Gıda arzı güvenliğinin su ürünleri yetiştiriciliği kapsamında 2027 yılına kadar yeşil mutabakata uyumlu hale getirilmesi için alternatif, fonksiyonel ve sürdürülebilir yem ve yem katkı maddeleri ve probiyotiklerin üretimine yönelik yöntem ve iş akışlarının geliştirilmesi: beta karoten ve yüksek değerli biyoaktif bileşiklerin elde edilmesi; iklim değişim senaryolarına göre fonksiyonel balık yemi üretimi; balık beslemede toprak kurdu biyokütlesinin kullanımı; probiyotik mayaların izolasyonu; antibiyotiklere alternatif olarak antimikrobiyal kökenli peptidlerin (AMP) rekombinant tasarımı; Makroalglerden fonksiyonel yem katkı maddesi ve biyopolimer üretimi; yetiştiricilik sistemlerine biyoyumak teknolojisinin entegrasyonu.

3. Gıda arzı güvenliğinde su ürünleri yetiştiriciliği sektöründe 2027 yılına kadar teşhis ve tedaviye yönelik biyosensör, tanı kiti ve DNA aşısı geliştirilmesi: yerli otomatize DNA/RNA izolasyonu ve qPCR test paneli ile bir hızlı test ailesinin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesi; su ürünleri yetiştiriciliğinde önemli patojenlerin ve işlenmiş gıda ürünlerinde mikrobiyal kontaminasyona yönelik biyosensörlerin ve rekombinant aşı geliştirilmesi.

Ayrıca bu stratejik hedefler “Araştırma Programının Toplumsal Etkisi” kapsamında, 2027 yılına kadar Gıda Arzı Güvenliği Çerçevesinde Su Ürünlerinde Yenilikçi ve Sürdürülebilir Uygulamaların Toplumsal Etki Çalışması ile desteklenecektir.